Caroline Wijntjes, Founder van De Erkende Toezichthouder
Er is iets gaande in het toezicht. En eerlijk? Het raakt me. Want terwijl de maatschappij sneller verandert dan ooit, blijven veel RvT’s hangen in de basis: “Hoe werken we beter samen?” Belangrijk, zeker, maar niet meer genoeg. Wie vandaag in een RvT zit, moet meer durven, meer zien en meer doorvragen. En vooral: meer morele moed tonen. Deze ToezichthouderTips is een wake-up call. Voor iedereen die denkt dat goed samenwerken voldoende is. Spoiler: dat is het niet.
De realiteit is hard: integriteit staat steeds vaker op de agenda. Niet omdat organisaties dat zo leuk vinden, maar omdat het moet. Nieuwe Europese richtlijnen, strengere eisen voor (keten)transparantie, AI-processen die beoordeeld moeten worden, financiële rapportages die aantoonbaar moeten kloppen. Het toezichtwerk lijkt steeds vaker te vragen om ‘bewijslast’.
Abstracte risico-analyses verschuiven naar verplichte transparantie en concrete processen. Echter, we redden het niet meer om alleen beleidsmaatregelen aan te scherpen.
Dit kan elke RvT overkomen
We zien het vrijwel wekelijks:
- Organisaties die in de publiciteit belanden door sociale onveiligheid of onwenselijk gedrag.
- Bestuurders die ‘opeens’ ontslagen worden.
- RvT’s die zich moeten verdedigen omdat ze ‘iets hadden moeten zien’.
En weet je wat het pijnlijkste is? Reputatie- en imagoschade, toenemende juridische en financiële gevolgen, en vertrouwen dat verdampt.
Waarom ‘beter samenwerken’ niet langer genoeg is
Elkaar verdiepend leren kennen is stap 1. Weten hoe je het beste kunt samenwerken onderling en met de bestuurder en ondernemingsraad is stap 2. Toezichthouders zullen echter in toenemende mate morele kwesties moeten aankaarten. Dan helpt het zeker als je elkaar beter kent, maar is niet genoeg.
Zomaar een paar concrete voorbeelden:
Kinderopvang: Hoe ver gaat veiligheid als de vraag groter wordt dan de bezetting?
Onderwijs: Wat doe je als AI-software leerlingen ongelijk beoordeelt?
Zorg: Hoe bewaak je menselijke waardigheid als de financiële druk toeneemt?
Morele dilemma’s komen sneller dichterbij. Dat vraagt openheid, transparantie en ja, vooral moed. Morele moed als toezichthouder betekent:
- zorgen durven benoemen;
- ethische dilemma’s zelf op de agenda zetten;
- doorvragen, ook als het ongemakkelijk voelt;
- handelen wanneer het nodig is.
Morele reflectie is geen ‘extraatje’. Het is een manier van werken die je zicht geeft op de lange termijn. Want wie morele vragen durft te stellen, ziet eerder waar systemen gaan knellen. Wie met medewerkers en bestuurders in gesprek gaat over hun dilemma’s, helpt een organisatie zichzelf te beschermen. Wie morele moed ontwikkelt, versterkt toezicht. Altijd.
Dit is het moment om door te schakelen
De trends zijn duidelijk:
- maatschappelijke inconsistenties worden sneller zichtbaar;
- social media maakt fouten publiek;
- incidenten leiden steeds vaker tot rechtszaken in plaats van boze comments;
- RvT’s worden persoonlijk aangesproken op hun keuzes.
Of je nu toezichthouder bent van een kinderopvang, zorg, onderwijs of een culturele instelling: morele moed wordt het kernthema van de komende jaar. En dus is de vraag niet: “Moeten wij hier iets mee?” Maar: “Hoe snel kunnen wij dit oppakken?”
Onderscheidend vermogen van de RvT
Veel RvT’s zijn in hun professionalisering nog bezig met goed samenwerken, en dat is ook de basis. Maar het echte werk begint pas daarna…
Er moeten immers keuzes gemaakt worden die recht doen aan mensen, niet alleen aan systemen en processen. Als toezichthouder moet je de beslisregels tegen het licht houden en durven zeggen: “Wacht even… klopt dit nog wel?” Dat vraagt om specifieke vaardigheden die de maatschappij inmiddels wél van een RvT verwacht.
De verdiepingsmodule Moreel Leiderschap in de RvT is een voorbereiding op wat toezicht het komende jaar van je gaat vragen. Durf jij door te schakelen? Schrijf je in voor de verdiepingsmodule Moreel Leiderschap in de RvT en zet de beweging in gang. Of laten we samen bespreken of dit bij jou en je RvT past, neem dan contact op met Caroline Wijntjes.