Beschrijving

Verdiepingsmodule Moreel leiderschap in de RvT

In de verdiepingsmodule Moreel leiderschap in de RvT leer je toezicht te houden op ethische dilemma’s als gevolg van artificial intelligence en digitalisering. Je verkent verschillende ethische gesprekvormen, weegt morele implicaties van technologiegebruik en onderzoekt de aanwezigheid van jullie ethische kompas.

De verdiepingsmodule Moreel leiderschap in de RvT is voor toezichthouders en commissarissen die morele helderheid en technologisch inzicht durven te combineren om toekomstbestendig te zijn. Een moreel sterke RvT zal structureel reflecteren op cultuur, gedrag, integriteit en de maatschappelijke opdracht.

Het programma is blended, waarbij de voorbereiding bestaat uit 7 lessen in de online leeromgeving, en een bijeenkomst op locatie waar veel ruimte is voor reflectie, oefenen en praktijkcasuïstiek. Deze verdiepingsmodule is ontwikkeld vanuit dilemma’s die we in de toezichtpraktijk tegenkomen. Wees welkom en sluit je aan bij de nieuwe generatie toezichthouders!

Met deze blended verdiepingsmodule leer je welke impact AI en andere digitale ontwikkelingen kunnen hebben op de organisatie waarop je toezicht houdt, waarbij je morele scherpte ontwikkelt bij de digitale dilemma’s. Maar ook welke bestuurlijke en organisatiewaarden standhouden onder technologische druk. En tenslotte hoe je als toezichthouder ethisch gedrag en kaders duidt en integreert in je toezicht.

Voor wie is de blended verdiepingsmodule Moreel leiderschap in de RvT
Voor toezichthouders en commissarissen die de morele implicaties van technologiegebruik willen onderzoeken. De nieuwe generatie toezichthouders weten als geen ander dat dit de continuïteit en toekomst bepaald van organisaties. Bewustwording en toepassing van het morele leiderschap neemt alleen maar toe, en daarmee ook de vraag naar toezichthouders die hieraan een bijdrage weten te leveren in hun RvT.

De verdiepingsmodule kent een drieslag waarin je werkt aan het ethisch kader van je RvT

1. Webinar
Voorafgaand aan de verdiepingsmodule organiseren we een interactief lunchwebinar. Daarin ontmoet je de docent, krijg je een voorproefje van wat je in de verdiepingsmodule aantreft. En  kun je daar natuurlijk je eerste vragen kwijt.

2. Je voorbereiding in de online leeromgeving

Les 1 en 2: Wat is ethiek en het belang voor de toezichthouder van ethische reflectie op technologie?
Ethische reflectie op technologie is voor toezichthouders van groot belang omdat het jou in staat stelt te beoordelen hoe technologische innovaties maatschappelijke waarden beïnvloeden, en welke verantwoordelijkheden organisaties hebben in hun toepassing. Het gaat niet enkel om naleving van regels, maar vooral om het zorgvuldig afwegen van de morele implicaties van technologiegebruik, zoals rechtvaardigheid, autonomie en (sociale) veiligheid. Waar liggen de grenzen en de mogelijkheden? Of waar moeten die liggen?
Algoritmes bepalen immers wie geselecteerd wordt, welke risico’s meetellen en hoe besluiten lijken te ‘ontstaan’. AI versnelt (besluitvormings)processen, maar vervaagt verantwoordelijkheden. Veel toezichthouders voelen die spanning.

Het roept vragen op, als:
• Waar eindigt data-analyse en begint het morele oordeel?
• Wie is aanspreekbaar als het systeem besluit?
• Hoe past de organisatie menselijkheid toe, anno nu?
• Welke ethische kaders volgen wij als RvT met onze bestuurder?

Een voorbeeld
Is het goed om technologie in te zetten voor gepersonaliseerd leren, en wat betekent dat voor de autonomie van leerlingen en leraren? Daarbij worden waarden als gelijkwaardigheid, autonomie en vertrouwen afgewogen tegen efficiëntie en leerresultaten.

Als toezichthouder reflecteer je door:
• Kritisch te onderzoeken of technologie de onderwijswaarden versterkt of juist bedreigt.
• Te beoordelen of algoritmen eerlijke beslissingen nemen, zonder onbedoelde discriminatie of bevooroordeling van bepaalde groepen.
• Na te denken over machtsconcentratie van technologiebedrijven en het verlies van regie over leerlingendata.

Het gaat er om: welke organisatie wil de bestuurder met medewerkers zijn en welke keuzes horen daarbij? Technologische systemen weerspiegelen altijd menselijke keuzes. Reflectie bevordert transparantie en vergroot het publieke vertrouwen in technologische toepassingen.

Wat neem je mee?
• Je (her)kent verschillende benaderingen van ethisch handelen en onderkent tijdig ethische risico’s.
• Je weet kritisch te bevragen waar de data-analyse stopt en het menselijke, morele oordeel begint wanneer systemen beslissingen nemen.
• Je kunt toezien of gebruikte algoritmen eerlijke besluiten nemen zonder onbedoelde discriminatie of bevooroordeling.

Les 3 en 4: Besluitvorming als waarden botsen en Het ethische gesprek in je RvT
Ervaring leert dat in veel RvT’s drukke agenda’s overheersen, en het niet mee valt om moreel beraad structureel en effectief in te zetten. Er is te weinig tijd voor het verdiepende gesprek, terwijl jij wel aanvoelt dat het nodig is. We nemen je daarom mee in een gestructureerde gespreksmethode om jouw RvT te helpen morele kwesties goed op de RvT-agenda te krijgen. En hoe je ervoor kunt zorgen dat dit onderdeel gaat uitmaken van jullie manier van werken.

Een voorbeeld
Een cliënt in een zorgorganisatie wordt door familie vastgebonden tijdens een knipbeurt, omdat deze mevrouw onrustig is en anders niet stil blijft zitten. De bestuurder wil dit onderdeel van het beleid gaan maken. Als toezichthouder voer jij hierover een ethisch gesprek waarbij je met elkaar stilstaat bij vragen zoals: Is het beperken van iemands vrijheid acceptabel in deze situatie, en wat zijn de alternatieven? Ook de wijze waarop je het kunt organiseren, bijvoorbeeld:

• Zijn alle betrokken perspectieven gehoord: cliënt, familie, zorgverlener en bestuurder?
• Wordt er expliciet stilgestaan bij de onderliggende waarden, zoals autonomie, veiligheid en menswaardigheid?
• Vindt eenieder dat de gesprekken open en respectvol verlopen, en deel je als toezichthouder zelf ook je zorgen en twijfels?

Wat neem je mee?
• Het structureel op de agenda krijgen van ethische vraagstukken, ondanks een volle bestuurlijke agenda.
• Het horen en meewegen van alle betrokken belangen bij een ethische kwestie.
• Je kunt beoordelen hoe technologische innovaties en algoritmes maatschappelijke waarden en besluitvorming beïnvloeden.
• Je hanteert een gestructureerde gespreksmethode om morele kwesties effectief binnen de RvT te bespreken.

Les 5 t/m 7: Ethische kompassen
Toezichthouders hebben de taak om technologische innovaties niet alleen technisch, maar ook moreel te beoordelen, zodat digitalisering en AI bijdraagt aan maatschappelijk welzijn in plaats van het te ondermijnen.
Een belangrijk onderdeel van deze verdiepingsmodule is het verkennen van (bestaande) ethische kaders. We onderzoeken verschillende ethische kompassen, bijvoorbeeld in de zorg, het onderwijs, kinderopvang en woningcorporaties enzovoorts. En beantwoorden de vraag hoe moreel te handelen in de complexe contexten waar je mee te maken hebt. Wat dat betekent voor het imago en de reputatie, maar ook voor de aansprakelijkheid?

Wat neem je mee uit deze lessen?
• Je kunt verschillende ethische kompassen toepassen.
• Analyseren wat het moreel handelen (of het gebrek daaraan) betekent voor het imago, de reputatie en de aansprakelijkheid van de organisatie.
• Identificeren welke bestuurlijke en organisatiewaarden standhouden onder technologische druk.
• Hoe je het ethisch kader integreert in je toezicht.

 

3. Bijeenkomst op locatie
We bespreken welke impact digitale ontwikkelingen kunnen hebben op jouw organisatie. Hoe je met elkaar morele scherpte ontwikkelt bij digitale dilemma’s, en ethische kaders duidt.
We oefenen via rollenspellen, verschillende gespreksvormen en laten jou werken met voorbeelden uit je eigen toezichtpraktijk.
Vervolgens staan we stil bij hoe je jullie ethische kader integreert in je toezichtplan. Wat borg je daarvan zelf, en wat vraag je van de organisatie?

Daarmee is ook deze verdiepingsmodule relevant voor uiteenlopende sectoren. We nodigen je uit om te vertragen. Juist in tijden van versnelling is vertraging leiderschap. Voor iedere toezichthouder die denkt: moeten we deze nieuwe technologie goedkeuren of niet?  Deze verdiepingsmodule nodigt uit om dieper te denken, scherper te voelen en moediger te spreken.

Wat krijg ik?
• Je krijgt een bijeenkomst van 7 uur op locatie met maximaal 10 deelnemers en een docent.
• Je krijgt direct toegang tot onze online leeromgeving met 7 lessen voor 2 jaar.
• Een boekenlijst met titels over moreel leiderschap die waardevol zijn voor toezichthouders.
• Blogs waarin verhalen staan van toezichthouders, met tips, inzichten, ideeën en inspiratie die je in de praktijk toe kunt passen.
• Je ontvangt een certificaat aan het einde van de verdiepingsmodule als je de online leeromgeving hebt doorlopen en de bijeenkomst hebt bijgewoond.

Wie is de docent?

Maartje Lof is manager Datamanagement bij Fudura. Zij is lid Raad van Toezicht bij Ut Huus en lid van de Raad der Wijzen van Filosofie in actie, en voorheen voorzitter van de Ethische Commissie Data Ethiek bij het Kadaster.

Praktische informatie

• Je investering voor de verdiepingsmodule Moreel leiderschap in de RvT is € 1.349,- incl. ToezichthouderTips of Superbvisor Mail en excl. 21% btw.
• Onze locaties zijn goed bereikbaar per auto én het openbaar vervoer.
• Je tijdsbesteding is gemiddeld 7 uren voorbereiding in de online leeromgeving en de bijeenkomst duurt 7 uur.

Dit mag je verwachten!
Je krijgt een uniek kijkje achter de schermen van de ethische dilemma’s van toezichthouders als gevolg van artificial intelligence en digitalisering. Deelnemers mogen vooraf hun eigen casuïstiek inbrengen die aansluiten bij deze verdiepingsmodule. Na de blended verdiepingsmodule kun jij goed toezicht houden vanuit de ethisch kaders van jouw RvT.

Locatie en data in 2026 en 2027

Editie 2 op woensdagen nabij Utrecht:

23 september 2026 online lunchwebinar van 12:30 tot 13:30 uur 
4 november 2026 bijeenkomst van 9:30 tot 16:30 uur

Editie 3 op maandagen nabij Utrecht:

18 januari 2027 online lunchwebinar van 12:30 tot 13:30 uur 
8 maart 2027 bijeenkomst van 9:30 tot 16:30 uur

Editie 4 op woensdagen nabij Utrecht:

22 september 2027 online lunchwebinar van 12:30 tot 13:30 uur 
3 november 2026 bijeenkomst van 9:30 tot 16:30 uur

Meer informatie

De verdiepingsmodule ‘Moreel leiderschap in de RvT’ maakt onderdeel uit van De Erkende Opleiding toezichthouder nieuwe stijl, en kun je ook apart volgen of in-company organiseren en eventueel uw ethisch kader daarbij betrekken. Heb je vragen? Neem dan contact op met Caroline Wijntjes. We helpen je graag verder.

Let op: De lessen in de online leeromgeving zijn momenteel in ontwikkeling. Inschrijven kan echter nu al. Vanaf 7 september 2026 krijg je toegang tot de online leeromgeving.