Beschrijving

Verdiepingsmodule Moreel leiderschap in de RvT

In deze verdiepingsmodule ‘Moreel leiderschap in de RvT’ leer je hoe AI, algoritmes en digitalisering de kern van toezicht veranderen. En beantwoorden we de vraag wat er verandert in jóu als toezichthouder? Hoe blijf jij kaders stellen en richting geven wanneer technologie sneller oordeelt dan mensen?

De verdiepingsmodule ‘Moreel leiderschap in de RvT’ is voor toezichthouders en commissarissen die morele helderheid en technologische inzicht durven te combineren om toekomstbestendig te zijn.
Het programma bevat drie webinars en drie bijeenkomsten op locatie waar je de morele, bestuurlijke en persoonlijke impact van AI en digitalisering verkent. Elke bijeenkomst biedt ruimte voor reflectie, praktijkcasuïstiek en verschillende ethische gespreksvormen.

Waarom dit ertoe doet

Moreel leiderschap is niet langer een abstract ideaal. Het bevat competenties die je als  toezichthouder in de huidige transities nodig hebt, om goed toezicht te blijven houden op de koers van de organisatie. Helemaal In de huidige tijd waarin technologie grenzen verlegt en morele kaders meebewegen. De antwoorden liggen niet in meer beleid, maar in diepere bewustwording en moreel leiderschap dat durft te twijfelen én te handelen. Het gaat erom dat je een onderzoekende houding hebt waarin je reflecteert, de juiste vragen stelt en een goed ethisch gesprek weet te voeren.

 

Programma verdiepingsmodule

Deze verdiepingsmodule is recent ontwikkeld als gevolg van de dilemma’s die we in de toezichtpraktijk tegenkomen. Het kent een drieslag waarin je werkt aan een ethisch kader voor je RvT.

Sessie 1: Hoe voer je een goed ethisch gesprek?
Ervaring leert dat in veel RvT’s drukke agenda’s overheersen, en het niet mee valt om moreel beraad structureel en effectief in te zetten.  Er is te weinig tijd voor het verdiepende gesprek, terwijl jij wel aanvoelt dat het nodig is. We nemen je daarom mee in een gestructureerde gespreksmethode om jouw RvT te helpen morele kwesties goed op de RvT-agenda te krijgen. En hoe je ervoor kunt zorgen dat dit onderdeel gaat uitmaken van jullie manier van werken.

Een voorbeeld
Een cliënt in een zorgorganisatie wordt door familie vastgebonden tijdens een  knipbeurt, omdat deze mevrouw onrustig is en anders niet stil blijft zitten. De bestuurder wil dit onderdeel van het beleid gaan maken. Als toezichthouder voer jij hierover een ethisch gesprek waarbij je met elkaar  stilstaat bij vragen zoals: Is het beperken van iemands vrijheid acceptabel in deze situatie, en wat zijn de alternatieven? Ook de wijze waarop je het kunt organiseren, bijvoorbeeld:

• Zijn alle betrokken perspectieven gehoord: cliënt, familie, zorgverlener en bestuurder?​
• Wordt er expliciet stilgestaan bij de onderliggende waarden, zoals autonomie, veiligheid en menswaardigheid?
• Vindt een ieder dat de gesprekken open en respectvol verlopen, en deel je als toezichthouder zelf ook je zorgen en twijfels?

We oefenen verschillende gespreksvormen en laten deelnemers werken met voorbeelden uit hun eigen praktijk. Denk aan thema’s als privacy, databeveiliging, archivering of het gebruik van AI-tools.

Sessie 2: Wat is het belang van ethische reflectie op technologie als toezichthouder?
Ethische reflectie op technologie is voor toezichthouders van groot belang omdat het jou in staat stelt te beoordelen hoe technologische innovaties maatschappelijke waarden beïnvloeden, en welke verantwoordelijkheden organisaties hebben in hun toepassing. Het gaat niet enkel om naleving van regels, maar vooral om het zorgvuldig afwegen van de morele implicaties van technologiegebruik, zoals rechtvaardigheid, autonomie en (sociale) veiligheid.
Waar liggen de grenzen en de mogelijkheden? Of waar moeten die liggen?

Algoritmes bepalen immers wie geselecteerd wordt, welke risico’s meetellen en hoe besluiten lijken te ‘ontstaan’. AI versnelt (besluitvormings)processen, maar vervaagt verantwoordelijkheden. Veel toezichthouders voelen die spanning. Het roept vragen op, als:

• Waar eindigt data-analyse en begint het morele oordeel?
• Wie is aanspreekbaar als het systeem besluit?
• Hoe past de organisatie menselijkheid toe, anno nu?
• Welke ethische kaders volgen wij als RvT met onze bestuurder?

Een voorbeeld
Is het goed om technologie in te zetten voor gepersonaliseerd leren, en wat betekent dat voor de autonomie van leerlingen en leraren? Daarbij worden waarden als gelijkwaardigheid, autonomie en vertrouwen afgewogen tegen efficiëntie en leerresultaten.
Als toezichthouder reflecteer je door:

• Kritisch te onderzoeken of technologie de onderwijswaarden versterkt of juist bedreigt.
• Te beoordelen of algoritmen eerlijke beslissingen nemen, zonder onbedoelde discriminatie of bevooroordeling van bepaalde groepen.​
• Na te denken over machtsconcentratie van technologiebedrijven en het verlies van regie over leerlingdata.

Het gaat er om: welke organisatie wil de bestuurder met medewerkers zijn en welke keuzes horen daarbij? Technologische systemen weerspiegelen altijd menselijke keuzes. Reflectie bevordert transparantie en vergroot het publieke vertrouwen in technologische toepassingen.

Sessie 3: Ethische kompassen
Toezichthouders hebben de taak om technologische innovaties niet alleen technisch, maar ook moreel te beoordelen, zodat digitalisering en AI bijdraagt aan maatschappelijk welzijn in plaats van het te ondermijnen.
Een belangrijk onderdeel van ons programma is het verkennen van (bestaande) ethische kaders. We onderzoeken verschillende ethische kompassen, bijvoorbeeld in de zorg, het onderwijs, kinderopvang en woningcorporaties enzovoorts. En beantwoorden de vraag hoe moreel te handelen in de complexe contexten waar je mee te maken hebt. Wat dat betekent voor het imago en de reputatie, maar ook voor de aansprakelijkheid. Hoe integreer je zulke kaders in je toezichtplan? Wat borg je zelf, en wat vraag je van de organisatie?

Tijdens drie bijeenkomsten neem je mee

• Welke impact digitale ontwikkelingen kunnen hebben op de organisatie
• Hoe je met elkaar morele scherpte ontwikkelt bij digitale dilemma’s
• Welke bestuurlijke en organisatiewaarden standhouden onder technologische druk
• Hoe je als toezichthouder ethische kaders duidt en integreert in je toezicht?

Daarmee is de opleidingsmodule relevant voor uiteenlopende sectoren. Voor iedere toezichthouder die denkt: moeten we deze nieuwe technologie goedkeuren of niet? Ieder besluit is goed, zolang je er maar bewust mee omgaat. Je ontwikkelt taal, kaders en zelfvertrouwen om technologische keuzes niet alleen slim, maar ook zuiver te benaderen.

Lunchwebinars als opwarmer

Voorafgaand aan de opleidingsmodule organiseren we drie lunchwebinars. Daarin krijg je een voorproefje van de onderwerpen en hoor je praktijkvoorbeelden. We nodigen een toezichthouder uit die een ethisch kader heeft opgezet, of iemand die een gespreksvorm deelt waarmee je direct aan de slag kunt.

Wie is de docent?

Maartje Lof is manager Datamanagement bij Fudura. Zij is lid Raad van Toezicht bij Ut Huus en lid van de Raad der Wijzen van Filosofie in actie, en voorheen voorzitter van de Ethische Commissie Data Ethiek bij het Kadaster.

Praktische informatie

• Je investering voor de verdiepingsmodule Moreel leiderschap in de RvT is € 2.425,- incl. ToezichthouderTips of Superbvisor Mail en excl. 21% btw.
• Onze locaties zijn goed bereikbaar per auto én het openbaar vervoer.
• Je tijdsbesteding is voor de drie webinars en drie bijeenkomsten op locatie is 10,5 uur.
• Je neemt deel aan de bijeenkomsten op locatie die horen bij de module. De online webinars zijn niet verplicht om bij te wonen.
• Je ontvangt een certificaat aan het einde van de verdiepingsmodule als je de drie webinars en de drie bijeenkomsten hebt bijgewoond.

Word een toekomstbestendige toezichthouder die morele helderheid en technologisch inzicht durft te combineren. We nodigen je uit om te vertragen. Juist in tijden van versnelling is vertraging leiderschap. Deze verdiepingsmodule nodigt uit om dieper te denken, scherper te voelen en moediger te spreken.

AI neemt geen verantwoordelijkheid.
Jij toch wel?

Locatie en data in 2026

Editie 2 online lunchwebinars op woensdagen van 12:00 tot 12:30 uur 

1e sessie: 23 september 2026
2e sessie: 30 september 2026
3e sessie: 7 oktober 2026

 

 

Editie 2 bijeenkomsten op woensdagen van 13:00 tot 17:00 uur nabij Utrecht

1e sessie: 4 november 2026
2e sessie: 9 december 2026
3e sessie: 13 januari 2027

Meer informatie

De verdiepingsmodule ‘Moreel leiderschap in de RvT’ maakt onderdeel uit van De Erkende Opleiding Toezichthouder Nieuwe Stijl. Heb je vragen? Neem dan contact met ons op. We helpen je graag verder.